Hoofdstuk 5 - IF-Statements

01 - Het IF-Statement

Met een IF-instructie kun je de actuele status van het programma bekijken en daarop reageren
De kern van elke IF-instructie is een conditie waaraan wordt voldaan of niet (True / False)

dinner = ['biefstuk', 'roomboter', 'zout', 'pepper']
for item in dinner:
    if item == 'biefstuk':
        print(item.upper())
    else:
        print(item.title())

BIEFSTUK
Roomboter
Zout
Pepper

== gebruik je om twee dingen te vergelijken
De enkele = maakt een toewijzing

# Kijkt of de variabele 'item' de waarde 'biefstuk' heeft. (True / False) 
item == 'biefstuk'

# Stelt de variabele 'item' in op de enkele string 'biefstuk'
item = 'biefstuk'

Net als bij een for-loop eindigt de regel met een dubbele punt
Een vergelijking met == is hoofdlettergevoelig

Als hoofdlettergevoeligheid uitmaakt

De .title( )-functie maakt tijdelijk de eerste letter, per woord, een hoofdletter
Maar de variabele blijft ongewijzigd zoals je kunt zien in het resultaat

dinner = ['biefstuk', 'roomboter', 'zout', 'pepper']
for item in dinner:
    if item.title() == 'Roomboter':
        print("tip:", item, "is geen optie, maar de standaard")

tip: roomboter is geen optie, maar de standaard

Bij het gebruik van komma’s in print() voegt Python automatisch spaties toe. Bij string-concatenatie (+) niet

02 - Controleren op ongelijkheid

Als == staat voor IS GELIJK AAN, dan staat != voor IS ONGELIJK AAN

pizza_ingredients = "tomatensaus"
if pizza_ingredients != "witte chocola":
    print("Deze lus ik niet...")

Deze lus ik niet...

Het kan natuurlijk ook met integers

age = 16
if age != 18:
    print("Sorry, je moet precies 18 zijn")

Sorry, je moet precies 18 zijn

Nog een operator

age = 16
if age <= 17:
    print("Bestelling geweigerd")
else:
    print("Uw bestelling wordt verwerkt")

Bestelling geweigerd

03 - Meerdere voorwaarden controleren ( and / or )

Met de keywords and & or kunnen meerdere condities worden opgegeven bij een if-statement
Met and moeten beide condities (zowel links als rechts van het woord and) een True opleveren
Met or hoeft maar 1 van de 2 condities een True op te leveren
Python voert and-vergelijkingen altijd eerder uit dan or-vergelijkingen

age = 60
if age >= 18 and age <= 64:
    print("Uw bestelling wordt verwerkt")
else:
    print("Uw bestelling kan helaas niet worden verwerkt")

Uw bestelling wordt verwerkt

intolerance = True
allergy = False

if intolerance == True or allergy == True:
    print("Misschien is een chocolade pudding beter voor u.")

Misschien is een chocolade pudding beter voor u.

Soms kan het handig zijn om haakjes om je condities heen te zetten
Wat binnen haakjes staat wordt eerst opgelost

meal = "kaas"
money = 0

if meal == "kaas" or meal == "eieren" and money >= 2:
    print("Uw maaltijd wordt bezorgd. (De boter is gratis.)")
else:
    print("Sorry de maaltijd kan niet worden bezorgd")

Uw maaltijd wordt bezorgd. (De boter is gratis.)

Het resultaat is misschien onverwacht.
De logische and operator wordt eerst geëvalueerd en daarna pas de or.
De condities links en rechts van de and worden eerst afgehandeld en daaruit zal één antwoord komen (True / False).
Om dat ene antwoord te verkrijgen moeten in het geval van de and beide condities waar zijn.
Er staat eigenlijk:

meal == "kaas" or (meal == "eieren" and money >= 2)

De oplossing voor het gewenste resultaat kan verkregen worden door ( ) haakjes op de juiste plek te zetten

meal = "kaas"
money = 0

if (meal == "kaas" or meal == "eieren") and money >= 2:
    print("Uw maaltijd wordt bezorgd. (De boter is gratis.)")
else:
    print("Sorry de maaltijd kan niet worden bezorgd")

Sorry de maaltijd kan niet worden bezorgd

04 - Een lijst controleren op een waarde ( IN / NOT IN )

Een booleaanse waarde is een andere naam voor een True/False-test
Een boolean is ofwel True of False

requested_toppings = ['uien', 'salami', 'olijven']
print('uien' in requested_toppings)

True

available_toppings = ['witte chocola', 'rood bosfruit']
requested_extra_toppings = ['ananas']

if requested_extra_toppings[0] not in available_toppings:
    print('Helaas, de pizza is net uitverkocht')
else:
    print('Een prima keuze')

Helaas, de pizza is net uitverkocht

05 - De if-elif-else keten

Een eenvoudig if-statement heeft één test (conditie) en één actie
Door een 'else' toe te voegen kan een actie worden uitgevoerd wanneer de test niet slaagt
De if-else structuur werkt goed in situaties waarin je wilt dat Python altijd één van de twee mogelijke acties uitvoert
Wil je meer dan twee verschillende dingen testen en daarbij verschillende acties uitvoeren dan kan een if-elif-else uitkomst bieden

weight = 600

if weight < 400:
    price = 7
elif weight < 800:
    price = 13
else:
    price = 18

print('Uw ribeye kost € ' + str(price) + ',-' )

Uw ribeye kost € 13,-

In de if-elif-else keten (zie hierboven) wordt maar één blok code uitgevoerd
In een reeks eenvoudige if-statements kunnen meerdere blokken code worden uitgevoerd

available_toppings = ['salami', 'olijven', 'ansjovis', 'jalapeno']
requested_extra_toppings = ['salami', 'uien', 'olijven']

if requested_extra_toppings[0] in available_toppings:
    print(requested_extra_toppings[0], 'toegevoegd')

if requested_extra_toppings[1] in available_toppings:
    print(requested_extra_toppings[1], 'toegevoegd')

if requested_extra_toppings[2] in available_toppings:
    print(requested_extra_toppings[2], 'toegevoegd')

salami toegevoegd
olijven toegevoegd

Een For-loop met een if-statement

Als je merkt dat je met herhaling bezig bent, probeer een loop

available_toppings = ['salami', 'olijven', 'ansjovis', 'jalapeno']
requested_extra_toppings = ['salami', 'uien', 'olijven']

for extra_topping in requested_extra_toppings:
    if extra_topping in available_toppings:
        print(extra_topping + " toegevoegd")

salami toegevoegd
olijven toegevoegd

Controleer ook of een lijst leeg is

available_toppings = ['salami', 'olijven', 'ansjovis', 'jalapeno']
requested_extra_toppings = []

if requested_extra_toppings:
    for extra_topping in requested_extra_toppings:
        if extra_topping in available_toppings:
            print(extra_topping + " toegevoegd")
        else:
            print(extra_topping + " niet beschikbaar")
else:
    print("Weet je zeker dat je geen extra toppings wilt?")

Weet je zeker dat je geen extra toppings wilt?

# Deze notatie is niet nodig om te controleren of een lijst leeg is
if len(requested_extra_toppings) == 0:

# Python heeft een andere regel daarvoor
if requested_extra_toppings:

Een lege lijst wordt gezien als False. Een gevulde lijst wordt gezien als True.

Oefening

Quiz

Vraag 1. Wat doet de dubbele is-teken == in dit stukje code?

item = 'biefstuk'

if item == 'biefstuk':
    print("LEKKER!")

Hij vergelijkt of item gelijk is aan 'biefstuk'.
Hij geeft de waarde 'biefstuk' aan item.
Hij zet de tekst automatisch in hoofdletters.
Hij stopt het programma.

✅ Klopt. == is de vergelijking: is links gelijk aan rechts? (True of False).

❌ Nee. === gebruik je om een variabele een waarde te geven.

Vraag 2. Wat print deze code?

item = 'roomboter'

if item == 'Roomboter':
    print("match 1")
elif item.title() == 'Roomboter':
    print("match 2")
else:
    print("geen match")

match 1
match 2
geen match
Er treedt een fout op.

✅ Goed gezien. item is 'roomboter', dus alleen via item.title() krijg je 'Roomboter'.

❌ Let op. Vergelijkingen met == zijn hoofdlettergevoelig. 'roomboter' is niet gelijk aan 'Roomboter'.

Vraag 3. Wat doet de operator != in dit voorbeeld?

age = 16

if age != 18:
    print("Sorry, je moet precies 18 zijn")

Controleert of age kleiner is dan 18.
Controleert of age groter is dan 18.
Controleert of age niet gelijk is aan 18.
Stelt age in op 18.

✅ Juist. != betekent “is ongelijk aan”.

❌ Nee. != is geen groter-/kleiner-dan, maar betekent letterlijk “is niet gelijk aan”.

Vraag 4. Wanneer wordt de volgende boodschap geprint?

age = 60

if age >= 18 and age <= 64:
    print("Uw bestelling wordt verwerkt")

Alleen als age >= 64.
Alleen als age precies 18 is.
Als age tussen 18 en 64 ligt (inclusief 18 en 64).
Nooit, want de voorwaarde is altijd False.

✅ Klopt. Door and moeten beide voorwaarden waar zijn: groter of gelijk aan 18 én kleiner of gelijk aan 64.

❌ Niet helemaal. Met and moeten beide delen van de voorwaarde True zijn.

Vraag 5. Wat wordt er geprint?

meal = "kaas"
money = 0

if meal == "kaas" or meal == "eieren" and money >= 2:
    print("Uw maaltijd wordt bezorgd.")
else:
    print("Sorry, de maaltijd kan niet worden bezorgd.")

Uw maaltijd wordt bezorgd.
Sorry, de maaltijd kan niet worden bezorgd.
Er treedt een fout op door de combinatie van and en or.
Er wordt niets geprint.

✅ Juist. and wordt eerst geëvalueerd, daarna pas or. De linkerzijde meal == "kaas" is al True.

❌ Let op. In Python heeft and een hogere prioriteit dan or. De voorwaarde werkt dus als meal == "kaas" or (meal == "eieren" and money >= 2).

Vraag 6. Wat verandert deze versie van de code?

meal = "kaas"
money = 0

if (meal == "kaas" or meal == "eieren") and money >= 2:
    print("Uw maaltijd wordt bezorgd.")
else:
    print("Sorry, de maaltijd kan niet worden bezorgd.")

Eerst wordt gekeken of meal kaas of eieren is; daarna wordt gecontroleerd of money >= 2.
De code is nu fout en zal niet meer draaien.
De haakjes hebben geen enkel effect in Python.
De code draait sneller, maar doet hetzelfde.

✅ Precies. Met haakjes bepaal je expliciet welke condities eerst samen worden geëvalueerd.

❌ Nee. Haakjes zijn wel degelijk belangrijk: ze bepalen de volgorde waarin and en or worden uitgevoerd.

Vraag 7. Wat print deze code?

requested_toppings = ['uien', 'salami', 'olijven']

if 'uien' in requested_toppings:
    print("uien toegevoegd")

uien toegevoegd
['uien', 'salami', 'olijven']
Er gebeurt niets.
Er ontstaat een fout, want in werkt niet met lijsten.

✅ Klopt. De string 'uien' staat in de lijst, dus de voorwaarde is True en de tekst wordt geprint.

❌ Let op. Met in kun je prima testen of een waarde in een lijst voorkomt.

Vraag 8. Welke prijs wordt gekozen in deze if-elif-else keten?

weight = 600

if weight < 400:
    price = 7
elif weight < 800:
    price = 13
else:
    price = 18

7
13
18
Er wordt geen prijs gekozen.

✅ Juist. 600 is niet kleiner dan 400, maar wel kleiner dan 800, dus de elif-tak wordt uitgevoerd.

❌ Niet goed. In een if-elif-else keten wordt de eerste voorwaarde die True is uitgevoerd, de rest wordt overgeslagen.

Vraag 9. Wat wordt er geprint?

available_toppings = ['salami', 'olijven']
requested_extra_toppings = []

if requested_extra_toppings:
    print("We voegen extra toppings toe")
else:
    print("Weet je zeker dat je geen extra toppings wilt?")

We voegen extra toppings toe
Weet je zeker dat je geen extra toppings wilt?
Er gebeurt niets, want de lijst is leeg.
Python geeft een fout bij een lege lijst in een if.

✅ Helemaal goed. Een lege lijst wordt gezien als False, dus de else-tak wordt uitgevoerd.

❌ Nee. In een if wordt een lege lijst als False behandeld; daarom kom je in de else.

Vraag 10. Welke van de onderstaande uitspraken over booleans en if-statements zijn waar?

Een boolean heeft altijd de waarde True of False.
Een lege lijst [] wordt in een if-test gezien als False.
Een if-statement kan alleen maar één regel code bevatten.
Je mag nooit elif en else in dezelfde keten gebruiken.

✅ Goed gedaan. Booleans zijn altijd True of False en een lege lijst telt als False in een if-test.

❌ Niet helemaal. In dit hoofdstuk heb je gezien dat booleans alleen True of False zijn en dat een lege lijst als False wordt beschouwd.